Titel: La Vita è Bella
AKA Titel: Life Is Beautiful

Auteur:Donny
Genre: Comedy
Subgenre[?]: Drama, Oorlog
Regisseur: Roberto Benigni
Acteurs: Roberto Benigni, Nicoletta Braschi, Giorgio Cantarini, Giustino Durano, e.a.

Land van Herkomst: Italië
Jaar van uitgave:1997
Speelduur: 116 minuten
Cijfer: 10


Stel je het volgende eens voor: je leeft in Italië, anno 1939. Je bent een energiek, levendig en jeugdig persoon die overal de humor van inziet en met volle teugen van het leven geniet. Je staat in intiem contact met je innerlijke kind en bekijkt de wereld door een roze bril. Al wat negatief is wuif je weg en je hebt alleen oog voor al wat mooi is. Je weet zo'n beetje elke situatie naar je hand te zetten en komt met de gekste dingen weg, zonder dat je je ooit schaamt voor wat je doet en wie je bent. Je stroomt over van de passie voor het leven en vervolgens wordt je verliefd op de verloofde van iemand die jou het daglicht niet gunt. Schaamteloos verleidt je de vrouw op je eigen speelse, flirterige manier en uiteindelijk win je haar hart met je onweerstaanbare charmes. Jullie trouwen en krijgen een schat van een nieuwsgierig jochie, met aardig wat karaktertrekken van zijn vader. In je omgeving beginnen echter langzamerhand dingen te gebeuren die je in eerste instantie nog wel kan wegwuiven maar na verloop van tijd niet meer te ontkennen zijn: die eens zo prachtige, vertrouwde wereld verandert in iets wat je niet herkent en ook niet wil kennen: Hitler rukt op en de Tweede Wereldoorlog breekt uit. Tot overmaat van ramp ben je van joodse afkomst en daarmee dus ook je kind. Maar aangezien je jou kind de wereld wil laten zien zoals jij die ziet, laat je alles doen voorkomen alsof het niets is, bagatelliseer je het om je kind zo onschuldig en ongeschonden mogelijk te houden en een gelukkig leven te bieden. Maar dan komen ze je halen: jou, je kind en je oom, maar niet je vrouw (want zij is niets van joodse afkomst). Jullie komen in een concentratiekamp terecht. Je vrouw besluit dat ze niet zonder haar man en kind kan, en stapt vrijwillig op de trein naar het concentratiekamp. In het kamp aangekomen wordt je gescheiden van je vrouw en oom, maar je kind mag je in eerste instantie bij je houden. Echter, bejaarden (zoals je oom) en kinderen worden naar de gaskamers afgevoerd en enkel zij die kunnen werken (mannen en vrouwen van jonge tot gemiddelde leeftijd) mogen blijven leven en werken in het kamp. Wat zou je doen?

Als je dit verhaal zo leest, is 'La Vita è Bella' (Italiaans voor "het leven is mooi") het allerlaatste dat je te binnen schiet. Mij althans wel. De tragedie van de Tweede Wereldoorlog is wereldwijd bekend en in talloze films en series uitgestreken, uitgemolken, gebruikt en misbruikt. Vaak zijn het tweederangs films (of nog erger) maar zo af en toe komt er een prachtfilm voort uit deze tragische erfenis. Ik denk dan aan films zoals 'Der Untergang' of 'Schindler's List'. De eerste laat de kijker meekijken met de laatste momenten van Hitler's leven en zij die zich om hem heen bevinden. De tweede licht het heroïsche aspect toe, de onbaatzuchtigheid, de bereidheid van mensen om zichzelf in gevaar te stellen om hun medemens te helpen met alle middelen die ze hebben. 'La Vita è Bella' vertelt een verhaal waarin humor een grote rol speelt, waarin het leven wordt geprezen als een eindeloze bron van inspiratie. Dit vormt een schril contrast met de setting, iets wat op meerdere momenten in de film schrijnend naar voren komt. De onverschilligheid van de wereld, de kracht en troost die liefde je kan schenken, de toewijding aan het leven en zij die je lief zijn (meer dan je eigen leven) en de moed om tot het bittere einde het leven met een lach tegemoet te gaan. Dat is wat Roberto Benigni hier neerzet. Ik weet niet wat jij, de lezer, zou doen in de situatie die ik net beschreven heb. Guido Orefice (de man die ik heb beschreven, een rol gespeeld door Benigni zelf) neemt zichzelf voor om de gruwelen van de oorlog voor zijn zoon verborgen te houden en schept een fantasiewereld, waarin hun verblijf in het concentratiekamp een spel is waarmee ze een grote prijs kunnen winnen. Als ze 1000 punten weten te behalen, zijn ze de winnaars van een daadwerkelijke tank! In de tussentijd grijp je elke mogelijkheid aan om je vrouw, die zich in een ander deel van het kamp bevindt, te laten weten dat jullie nog leven. Ik wil niets afdoen aan de moedige daden van de velen die hun eigen leven in de waagschaal hebben gelegd om dat van anderen te redden, maar ik durf zonder twijfel te zeggen dat Benigni fictieve karakter zijn plaats verdient tussen de grootste van deze helden.

De film neemt uitgebreid de tijd om Guido aan je voor te stellen. Tenminste de eerste helft van de film laat zien hoe hij zijn dagelijkse leven doorbrengt en hoe hij zijn aanstaande vrouw, Dora (gespeeld door Nicoletta Braschi, in het echt ook getrouwd met Benigni), leert kennen. Hoe idioot hij soms ook lijkt, je kan niet anders dan respect opbrengen voor de manier waarop hij in het leven staat: zorgeloos, zonder schaamte of spijt, genietend van de kleinste dingen die je tegenkomt, elke kans grijpend om je passie voor het leven op anderen over te brengen. Dora valt als een blok voor hem en op het moment dat Guido zijn hoop door de grond geboord ziet worden, vraagt ze aan hem of hij haar wil wegnemen van haar uitzichtloze situatie. Gedurende deze eerste helft zie je op schaarse momenten dat niet alles zo zonnig is als het lijkt: het fascisme trekt op vanuit Duitsland en langzamerhand neemt het ook Italië over. Vervolgens schakelt de film over naar een paar jaren later. Guido en Dora hebben een zoontje, Giosué Orefice (gespeeld door Giorgio Cantarini, voor sommigen misschien beter bekend door zijn rol als zoontje van Russell Crowe in 'Gladiator'). Guido, eeuwig kind die hij is, is helemaal in zijn element met kinderen en Giosué zou geen avontuurlijker leven kunnen hebben. Echter, het fascisme is flink opgerukt in de afgelopen jaren en als man van joodse afkomst zijn de overduidelijke signalen bijna niet meer te ontkennen. Op het moment dat ze in het concentratiekamp terecht komen, zie je hoe Guido's zonnige aard cruciaal is in het laten slagen van zijn plan, namelijk dat zijn zoon niets doorheeft van de situatie waarin ze zich bevinden. Op dit moment beginnen we ook daadwerkelijk de gruwelen van de oorlog te zien, en je vraagt je elke keer weer af hoe Guido al die situaties weet om te vormen naar de fantasiewereld die hij voor Giosué heeft gecreëerd. Ook hier weer weet hij de situaties naar zijn hand te zetten, maar een concentratiekamp laat niemand onveranderd en we zien ook hoe zijn wereldbeeld langzaam aangetast wordt, iets wat hem alleen maar sterkt in zijn pogingen.

Ik heb deze film een paar jaar geleden in het begin van de maand mei gezien, op aanraden van een goede vriendin van mij. Ik heb lang mijn twijfels gehad of ik deze film wel interessant zou vinden. Na 'm eenmaal gezien te hebben was ik diep onder de indruk. Ik ben letterlijk sprakeloos geweest toen de film was afgelopen en zij die mij goed kennen weten dat ik niet snel sprakeloos ben. Roberto Benigni maakt een film die zich afspeelt in de Tweede Wereldoorlog, maar weet hier iets neer te zetten wat nog niet eerder is vertoond in al die jaren na 1945: een positieve boodschap met humor aan de man brengen tegen het decor van één van de meest tragische dieptepunten die de mens in zijn geschiedenis ooit heeft gekend. Als je 'La Vita è Bella' niet gezien hebt, kan ik me voorstellen dat de meeste mensen denken dat dit niet anders dan smakeloos kan zijn, ongepast en alles behalve politiek correct (en sommige mensen blijven bij die menig, wat hun goed recht is uiteraard). Hij weet echter wel waar hij het over heeft: tijdens het filmen heeft hij ten allen tijde de gevoelens van de slachtoffers in ere genomen, en de film is tevens deels gebaseerd op de 2 jaar die zijn vader in Bergen-Belsen heeft doorgebracht). Waar humor vaak gebruikt wordt om ergens de draak mee aan te steken, wordt het hier juist niet in die hoedanigheid naar voren gebracht. Hier dient het een ander doel: het geven van inspiratie, liefde en hoop op een betere toekomst. De titel van de film draagt de boodschap die Benigni wil brengen en juist tegen deze achtergrond is die boodschap ontroerend duidelijk. Benigni speelt de rol van schaamteloze waaghals en levensgenieter alsof die hem op het lijf is geschreven. Je leeft mee met de man, lacht om zijn streken en gunt hem het beste, ook al is hij soms een idioot. Je kan het Dora ook niet kwalijk nemen dat ze voor hem valt: ten eerste laat hij haar niet met rust en bestookt haar met zijn ontwapenende charmes, en ten tweede representeert hij alles waar zij in gelooft: geluk boven status, liefde boven materieel gewin. Hoezeer zij in haar man gelooft blijkt wel uit het feit dat zij vrijwillig in dezelfde trein stapt om naar het concentratiekamp afgevoerd te worden. Weinig mensen zouden zo'n risico nemen, zo'n offer maken, hoe zeer ze ook van iemand houden. Hetzelfde offer maakt Guido, door alles te doen om zijn zoon af te schermen van de werkelijkheid, met gevaar voor eigen leven. Je zit continu met het gevoel dat dit niet lang goed kan gaan, dat het onvermijdelijk mis zal gaan en dat het dan ook goed mis zal gaan. De Holocaust is hier echter niets meer dan de achtergrond voor het verhaal dat Benigni hier verteld. Begrijp me niet verkeerd: het wordt niet onderschat, het is echter niet de essentie van het verhaal dat hij hier probeert te vertellen. Waar hij wel de aspecten van de nazi ideologie en de dagelijkse gevolgen van de Endlösung laat zien, doet hij dat om de aandacht te vestigen op het positieve aspect uit het verhaal: dat zelfs in deze uitzichtloze, troosteloze situatie het leven nog mooi kan zijn, als je er maar voor open staat. Die boodschap komt dus uitstekend over in combinatie met de setting, een gewaagde maar zeer effectieve keuze van Benigni die in mijn ogen niet overtroffen kan worden.

Dat Benigni de harten van velen heeft weten te bereiken, blijkt wel uit het feit dat de film vele prijzen heeft gewonnen, waaronder de Grand Prize of the Jury van het Cannes Film Festival, 3 Oscars waaronder die voor Beste Buitenlandse Film, Beste Buitenlandse Acteur en Beste Acteur. De film is een saluut aan al degenen die de oorlog hebben overleefd, die elke dag weer de keuze maakten om te leven, en een ode aan de menselijkheid die het beste in ons naar boven kan brengen. Tevens is het een boodschap van hoop en inspiratie, hoop op een betere toekomst en inspiratie om alles uit het leven te halen wat erin zit. Onderga de belevenis en laat je ontroeren door dit prachtige verhaal van een meesterlijk verhalenverteller. Het zal je niet ongeroerd achterlaten.