Titel: Exorcist, The
Auteur:Donny
Genre: Horror
Subgenre[?]:
Regisseur: William Friedkin
Acteurs: Linda Blair, Jason Miller, Ellen Burstyn, Max von Sydow, e.a.

Land van Herkomst: Verenigde Staten
Jaar van uitgave:1973
Speelduur: 122 minuten
Cijfer: 9


"The Exorcist", wie kent de film nu niet? Wie 'm niet heeft gezien, heeft er zeker over gehoord. 34 jaar na dato is dit nog steeds dé film waar men 't over heeft als 't gaat om demonische bezetenheid. Gezien 't feit dat de film al in 1973 is uitgekomen, in een tijd waarin men een stuk minder gewend was dan nu, was de impact ook veel groter. Een cultstatus heeft de film in ieder geval probleemloos bereikt. Er zijn veel films gemaakt over demonische bezetenheid sinds "The Exorcist" op een onvermoedende mensheid is losgelaten. Er was al veel ophef over 't boek waar de film op gebaseerd is, een boek van de hand van William Peter Blattey. De schokkende details in het boek schokten vele mensen. Normaal gesproken wanneer een film voor 't grote publiek wordt gemaakt, worden de grafische scenes meestal weggelaten, maar dit is iets wat William Friedkin niet heeft gedaan toen hij ervoor koos dit boek te verfilmen. 2 jaar voor de release van "The Exorcist" had hij al faam gemaakt met "The French Connection", waar hij 5 Oscars voor won. Zijn reputatie was gevestigd en het verfilmen van "The Exorcist" was in die tijd op z'n minst een gewaagde keuze. Hij had veel veiligere keuzes kunnen maken, maar in plaats daarvan heeft hij de impact van "The French Connection" weten te overtreffen (ondanks 't feit dat dit een aardig bekende film is en wordt gezien als een van de betere films uit de geschiedenis, zullen de meeste mensen toch meteen denken aan "The Exorcist" wanneer zijn naam genoemd wordt).

Dit is een film die op mij een diepe impact heeft gemaakt. Dat komt voornamelijk omdat ik 'm voor 't eerst zag toen ik 7 jaar was, midden in de nacht op de grond voor de TV. Nou, "it scared the bejesus out of me", om maar zo te zeggen. Mijn moeder was (en is, in iets mindere mate) een ontzettende horrorliefhebber en had er ook geen problemen mee om mij mee te laten kijken, ondanks mijn leeftijd. Het heeft eeuwige littekens op mijn ziel achter gelaten, hehe. Achteraf gezien ben ik haar daar dankbaar voor, want ik kan me niet voorstellen dat "The Exorcist" jaren later eenzelfde effect op mij zou hebben gehad. Begrijp me niet verkeerd, de film is echt niet alleen maar schokkend als je een jong, onschuldig kind bent. Toen de film in de bioscopen terecht kwam, waren de reacties van het publiek ook zeer toepasselijk. Mensen die ziek en misselijk de zaal verlaten, hysterische reacties, walging en afschuw, het heeft 't allemaal opgeroepen in de onvermoedende mensheid. Tegenwoordig zullen de meeste mensen niet meer zo geshockeerd zijn wanneer een door een demon bezeten meisje tot bloedens toe masturbeert met een kruisbeeld, maar 34 jaar geleden was dat wel anders. De alom bekende projectielkostscene zal ook menig maag hebben omgedraaid, om nog maar niet te spreken over het tollende hoofd. Het is absoluut geen film waarin de guts 'n gore door 't beeld vliegen, maar "The Exorcist" laat zien dat 'less is more' ook hier geldt.

Wat de film onder andere zo interessant maakt om te kijken, is dat het niet de hele tijd om Regan (het slachtoffer van de bezetenheid, gespeeld door Linda Blair) draait. Friedkin geeft net zo veel aandacht aan de mensen om Regan heen en 't effect dat haar situatie op hen heeft. De priester en archeoloog Merrin (gespeeld door Max von Sydow) die al eens eerder een aanvaring heeft gehad met de demon (in deze film komt er niet meer naar voren dan dat het de Duivel zelf is die Regan bezeten heeft; in het vervolg "The Exorcist: The Heretic" wordt Pazuzu aangehaald als de boosdoener, oorspronkelijk een Sumerische godheid van ziektes en plagen). De Kerk geeft hem de taak de exorcisme uit te voeren, een taak die hij lijdzaam accepteert. Of de priester en voormalig bokser Damien Karras, een man van Italiaanse afkomst die net zijn ziekelijke moeder heeft verloren en psychisch gezien eigenlijk niet stabiel genoeg is om Merrin te ondersteunen. Ellen Burstyn zet een uitstekende rol neer als de moeder van Regan die zich volledig machteloos ziet worden en wanhopig moet toekijken hoe het lichaam van haar dochter verminkt wordt door de duivelse entiteit. Als dan ook nog eens de regisseur van de film waar zij een rol in speelt vermoord wordt door de entiteit (of haar dochter, wat de rest van de wereld betreft) en een irritant volhardende politierechercheur zich met de zaak begint te bemoeien lijkt 't alsof ze alle hoop verliest. Terwijl ze niet religieus is geeft ze toch toestemming om de exorcisme te laten uitvoeren, wat een duidelijk kreet van wanhoop is voor een realistische, directe vrouw als zij is. De benaming psychologisch drama is er dus een die ook zeker van toepassing op deze film, hoe zeer het horror thema de film ook overheerst. Het feit dat er sinds "The Exorcist" ook geen andere goede verfilming van een bezetenheid is uitgebracht (met uitzondering misschien van "The Exorcism of Emily Rose", tevens een film met krachtige horrorscenes maar die zich niet laat verzanden in middelmaats horrorgezwam door er tevens een soort rechtbankdrama van te maken) zegt wat mij betreft dan ook genoeg over de prestaties van de cast en crew: het is blijkbaar niet zo makkelijk om een effectieve film neer te zetten over dit onderwerp en serieus genomen te worden.

De cast zet stuk voor stuk zijn of haar beste beentje voor zonder daarin ongeloofwaardig over te komen. De film bevat ook die donkere sfeer die je van een film als deze mag verwachten en die de emoties waar je mee geconfronteerd wordt versterken. Friedkin heeft er gelukkig ook niet voor gekozen het publiek aan het einde van de film gerust te stellen met een "eind goed, al goed"-verhaal. De "overwinning" wordt overschaduwd door rouw en verlies. De boodschap is duidelijk: wanneer de Duivel met je aan de haal gaat, zal zelfs God er niet voor kunnen zorgen dat je er zonder kleerscheuren vanaf komt. En de erfenis van "The Exorcist" (in de vorm van 2 sequels en 2 prequels) laat zien dat een demon nooit voorgoed verslagen is, slechts verdreven. De 2 sequels heb ik gezien: ze doen hun voorganger geen van beiden eer aan, in de verste verte niet. De prequels heb ik tot nu toe nog niet gezien maar dat zal vast nog wel een keer gebeuren, mij kennende. Voor mij staat echter al één ding vast: de beduidend mindere kwaliteit van de sequels heeft de reputatie van het origineel op geen enkele manier bezoedeld en de prequels zullen dat ook niet voor elkaar krijgen. "The Exorcist" is zo'n film die decennia na dato nog steeds tot de top horrorfilms uit de geschiedenis behoort, een status die hij ook niet snel zal verliezen.