Titel: Exorcism of Emily Rose, The
Auteur:Donny
Genre: Horror
Subgenre[?]:
Regisseur: Scott Derrickson
Acteurs: Laura Linney, Jennifer Carpenter, Campbell Scott, Tom Wilkinson, e.a.

Land van Herkomst: Verenigde Staten
Jaar van uitgave:2005
Speelduur: 119 minuten
Cijfer: 8


"Based on a true story......" Angstaanjagende woorden om een film mee te openen (voor een horrorfilm een goede zaak zou je haast zeggen, maar niets is minder waar). Veel films die beweren zich te baseren op waargebeurde verhalen verdrinken vaak in overgedramatiseerd acteerwerk en het proberen over te brengen van pretenties die men niet waar kan maken. Vaak zijn dit soort films ook slechts "losjes" gebaseerd op deze waar gebeurde verhalen en neemt men erg veel vrijheid met een getrouwe weergave. Dit laatste is ook zeker het geval bij 'The Exorcism of Emily Rose'. Het verhaal waar deze film op gebaseerd is heeft plaatsgevonden in Duitsland en het slachtoffer heette niet Emily Rose. Wel is het tot een rechtszaak gekomen en is 't ook één van de weinige (zo niet de enige) openlijke erkenning van een exorcisme door het Vaticaan. Deze 2 aspecten worden wel goed benadrukt in de film. En ook al zijn er velen die vna mening zijn dat men wel veel te pretentieus te werk is gegaan (men beticht de filmmakers er onder andere van dat men heeft getracht religie een plaats te geven in staatsbelangen, als het ware om het te rechtvaardigen), ikzelf ben niet van mening dat dit het geval is.

Zoals de titel van de film al doet vermoeden is het verhaal simpel: meisje is bezeten door een demon (het blijken er trouwens 6 te zijn, waaronder Lucifer zelf, iets wat ik zie als een schoolvoorbeeld van het dramatiseren van een verhaal), priester wordt erbij gehaald om een exorcisme uit te voeren. Klaar. Simpel toch? Nou, niet dus. Guess again, boys and girls. Het grootste gedeelte van de film speelt zich niet af rond de bezeten Emily en het uitbanningsritueel, maar om de rechtszaak rond de priester die het ritueel heeft uitgevoerd: hij wordt namelijk beticht van doodslag door verwaarlozing. Emily is al dood als de film begint en we zien haar dus enkel terug in flashbacks, iets waar de film er aardig wat van heeft. Niet dat dit stoort, integendeel. In feite ben je een toeschouwer van de rechtzaak en leer je beetje bij beetje het verhaal achter die rechtzaak kennen. En uiteindelijk krijg je ook nog het verhaal van Emily te horen. We zien Emily eigenlijk maar heel even als gezond en gelukkig meisje, als ze een beurs aangeboden heeft gekregen en naar de stad kan verhuizen om haar opleiding als lerares te beginnen. Eenmaal daar aangekomen beginnen zich de eerste tekenen van haar bezetenheid voor te doen, tekenen die op verschillende manieren geïnterpreteerd kunnen worden. Dit feit wordt gedurende de eerste helft van de rechtzaak uitgediept, waarin we zien hoe de aanklager de jury wil overtuigen door zich op de medische interpretatie te richten (Emily zou psychotic epileptic disorder hebben, waarbij haar epileptische aanvallen ervoor zorgen dat ze een psychose heeft gekregen) terwijl de verdedigende advocaat (gespeeld door Laura Linney), nadat ze inziet dat het ontkrachten van de argumenten van de tegenstander niet werkt, zich na verloop van tijd gaat richten op het authenticeren van de bezetenheid en de exorcisme. Hierin zie je ook waarom er mensen zijn die vinden dat deze film pretendeert religie met de staat te kunnen verzoenen, het een legitieme plaats te geven binnen onze van de kerk gescheiden staat, of er zelfs boven te plaatsen (er wordt in de film meerdere malen gezegd door de priester dat alleen God hem kan berechten en dat hij elke straf die hij door de mensheid opgelegd krijgt lijdzaam zal ondergaan, waarmee duidelijk moge zijn welke religieuze figuur eerder dit soort woorden heeft geuit in de geschiedenis). Maar met het horen van Emily's verhaal (en daarbij ook eindelijk het volledige ritueel te zien krijgend) wordt duidelijk dat er andere prioriteiten zijn dan het berechten van een verdachte priester op basis van indirect bewijs.

Emily's exorcisme is een van de meest indrukwekkende scenes uit de film. We hebben op dat moment al meerdere flashbacks gehad waarin we konden zien op wat voor een extreme manier haar lichaam door de demonen misbruikt wordt. Het belangrijkste onderdeel van een exorcisme is de toestemming van degene op wie het ritueel uitgevoerd wordt: zonder toestemming kan het ritueel niet werken (ironisch genoeg is dit een oud magisch principe uit heidense tijden dat door het Christendom is overgenomen). Emily is zich dus bewust van alles wat er met haar gebeurt. In eerste instantie zien we niets wat echt nieuw is maar gaandeweg stijgt de spanning gedurende de uitvoering van het ritueel en komt het tot een climax in de stallen. Laat ik eerst zeggen dat het makkelijk is om deze film te vergelijken met het klassieke 'The Exorcist', de naam alleen al geeft het weg. En ook hier gaat het om een meisje bezeten door demonen. Maar waar 'The Exorcist' zich meer richtte op voor die tijd schokkende beelden en grof, lasterend taalgebruik, richt 'The Exorcism of Emily Rose' zich op een pure geweldsuitbarsting van al het kwaad dat zich in Emily bevindt. Door de intensiteit van de scene wordt je meegesleept in de hele gebeurtenis en sta je paf als Emily ineens naar de grond zakt en alles voorbij is. Deze flashback doet zich voor naar aanleiding van een opname van het ritueel op tape en wordt ook begeleid door de stem van de priester zelf. Ik was al onder de indruk van de opvallende prestatie van Jennifer Carpenter die Emily vertolkt, maar na het zien van de uitbanningsscene kan ik niet anders zeggen dan dat Jennifer Carpenter zeer veel, heel veel opgekropte woede in haar heeft, of ze heeft een heel erg fijn ontwikkeld empathisch gevoel waarmee ze efficiënt emoties in haarzelf kan oproepen. Hoe dan ook, ze overtuigt mij er wel mee. Voor mij is dit toch wel een van de meer memorabele scenes uit de filmgeschiedenis.

Dat de film geen vrolijke sfeer kent mag inmiddels duidelijk zijn. Zoals 't elke goede film betaamt is er ook gelet op de omgeving waarin het zich afspeelt en men heeft ervoor gezorgd dat deze omgeving niet in schril contrast staat met het onderwerp. Het ouderlijk huis van Emily is zo sober als je je maar kan voorstellen en velen met mij zouden er voor geen goud willen wonen. Er zijn ook geen tekenen van buren; in de wijde omtrek is niets dan platteland te bekennen wat het gevoel van verlatenheid alleen maar versterkt. Echt veel kleur zal je ook niet vinden en waar je wel kleur tegenkomt is deze meestal donker en flets. Een kil herfstachtig klimaat met de gebruikelijke regen die de herfst met zich meebrengt zet deze toon verder voort. Wat acteerwerk betreft had ik al vermeld dat de rol van Emily zeer doeltreffend wordt neergezet en ook de priester overtuigd mij in zijn oprechte medeleven en zijn acceptatie van het feit dat enkel God hem nog kan redden. Laura Linney had overtuigender kunnen zijn in haar rol als sluwe advocate wiens ster weer aan het rijzen is, maar toch is vanaf het begin van de film al duidelijk dat haar "geloof" zwaar op de proef gesteld gaat worden en dat ze niet dezelfde persoon zal zijn na de rechtzaak. Zij is dan ook de persoon met wie ik me het minst verbonden voelde, de aanklager daargelaten (hij wordt gespeeld door Campbell Scott). Een onberispelijker, burgerlijker, conservatievere persoon had men niet kunnen bedenken en het uiterlijk van de man houdt deze smetteloze reputatie zo hoog als maar kan. Gezien 't feit dat hij ook nog eens een toegewijd religieus man is zou je je twijfels kunnen hebben bij het feit dat hij zijn persoonlijke en religieuze opvattingen buiten de rechtzaal houdt en "slechts naar de feiten" kijkt. Ik heb die bedenkingen althans wel. Wanneer je je op zulk gevaarlijk gebied bevindt heb je enig houvast nodig waaraan je je overeind kan houden. De strikte zwart/wit regels van het wetboek zijn, helaas voor hem, niet genoeg om hem overeind te houden en dat is vooral te zien wanneer hij begint in te zien dat hij een zaak die hij eerst aan het winnen was nu aan het verliezen is.

Wat geen verloren zaak is, is de film zelf. Natuurlijk is het geen perfecte film en uiteraard maken de links met "die andere film over demonische bezetenheid" het bij voorbaat al moeilijk om op waarde geschat te worden. Gelukkig richt men zich dus niet al te veel op de bezetenheid maar is duidelijk dat het hier draait om een rechtbankdrama, grofweg gezegd. En zeg nou zelf: een priester die wordt beschuldig van doodslag door verwaarlozing omdat hij een exorcisme heeft uitgevoerd en een zogenaamd psychisch ziek meisje de juiste hulp heeft ontzegt, dat geeft genoeg stof voor een hele serie. Toch komt 't hier niet gehaast over en lijkt 't alsof alles precies op z'n tijd gebeurt. Men blijft niet te lang hangen bij oude koeien en de film wordt zodoende ook niet saai, iets wat ik persoonlijk toch wel snel vind als ik lange rechtbankscenes aan het kijken ben. En tsja, mocht je ondanks dit alles toch nog vinden dat de film te veel pretenties heeft, sta dan maar eens stil bij het de vraag of dat nou echt zo erg is? Als 't je niet aanstaat laat je de film verder gewoon links liggen. Dit zal voor niemand de eerste keer zijn dat een film tegenvalt en ook zeker niet de laatste keer. En het zal ook echt niet zo zijn dat deze film een maatschappelijke of religieuze tendens zal starten in de echte wereld. Het is en blijft gewoon een film, geïnspireerd (is een beter woord) door ware gebeurtenissen, sfeervol neergezet en professioneel uitgevoerd. Geen klassieker maar ook absoluut geen film waar ik me voor zou schamen, zou ik Scott Derricksen zijn geweest.